Twee jaar na afloop van de Tweede Wereldoorlog ontving de 46-jarige wijkverpleegster Regina Esser op 18 juli 1947 uit handen van prinses Juliana de unieke Florence Nightingale Medaille. Wie was zij en waarom kreeg ze deze hoge onderscheiding?

Mej. Zuster R. M. Esser te Baarlo

Regina M. Esser (1901-1987) is geboren in het Gelderse Alem aan de Maas. In de katholieke familie Esser was een carrière in de verpleging gebruikelijk, want ook twee van haar broers – paters Redemptorisen – werkten in de psychiatrie. Hoewel niet bekend is in welk ziekenhuis Regina het verpleegstersdiploma haalde, moet het ergens in de jaren ‘30 haar geweest zijn. Ze haalde ook de kraamaantekening, wat haar later goed van pas zou komen. Na haar diplomering deed zuster Esser een vervolgopleiding aan de Rooms-Katholieke School voor Maatschappelijk Werk te Sittard. In augustus 1940 behaalde ze daar met vijftien religieuze zusters het diploma Huisbezoekster bij de Tuberculosebestrijding. Deze opleiding, georganiseerd door de Nederlandsche Centrale Vereeniging tot Bestrijding der Tuberculose, werd vooral gevolgd door wijkverpleegsters, die immers veel in aanraking kwamen met tuberculosepatiënten. Regina stond op de examenlijst vermeld als Mej. Zuster R. M. Esser te Baarlo.

Op een wrakke fiets door de mijnenvelden

Tussen 1943 en 1946 woonde Regina Esser in het Limburgse Nederweert, in die tijd een redelijk groot dorp met zo’n 7000 inwoners. Volgens overlevering was ze in die periode docente kraamverpleging en leidde ze meisjes op, waarschijnlijk tot kraamzorgverzorgster.

Tijdens de bevrijding van Nederweert in 1944 stagneerde de frontlinie en werd Nederweert in tweeën gesplitst. De westkant was eind september door de Engelsen bevrijd, maar het oostelijk deel – de dorpen Ospel, Eind en Leveroy – bleef tot eind november bezet door de Duitsers. Het tussenliggende gebied was niemandsland waar nog veel mensen in huizen en boerderijen woonden. Bewoners werden gedurende zes weken belaagd met bombardementen en zaten klem tussen vuurgevechten. Tot overmaat van ramp woonden de huisarts en vroedvrouw in het Britse gedeelte van het dorp, waardoor ze geen enkel contact met hun patiënten hadden. Zuster Esser, die beschikte over veel ervaring, nam hun taken zo goed en zo kwaad als het kon, over. Hoewel ze gewaarschuwd was voor de gevaren, weerhield dat haar er niet van om op een wrakke fiets op pad te gaan om hulp te verlenen. Met een tas vol verbandmiddelen en medicijnen, die ze kon afhalen bij het Groene Kruisgebouw in Ospel, riskeerde ze de gevaarlijk tocht in een gebied vol landmijnen. Ze verbond gewonde burgers en soldaten van wie de ledematen afgerukt waren, nadat ze op een projectiel hadden gestapt en hielp zeven zwangere vrouwen bij de bevalling. Als dat geen medaille waard is!

Een welverdiende beloning

Het is vanwege dit ongelofelijk dappere optreden dat Regina Esser voorgedragen werd voor de Florence Nightingale Medaille. Ze was als wijkverpleegster in dienst van het Groene Kruis, dat in 1947 op verzoek van het Rode Kruis naarstig op zoek was naar kandidaten voor de medaille. Of waren het misschien de huisarts en de vroedvrouw die haar hadden voorgedragen? Dat Regina Esser uitgekozen werd, was gezien haar staat van dienst niet verwonderlijk. Zelf kreeg ze het bericht op 12 mei 1947 te horen en op 2 juli ontving ze de brief met de officiële uitnodiging om op vrijdag 18 juli in het gebouw van de Pulchri Studio te ’s-Gravenhage de medaille in ontvangst te nemen uit handen van prinses Juliana. Of zuster Esser blij was met deze erkenning? Vast wel, maar voor haar was het een zware tijd, want ze was al sinds januari 1946 niet meer in staat om te werken. Ze was geestelijk zo geschokt door de gebeurtenissen die ze in relatief korte tijd had meegemaakt, dat ze een zenuwinzinking had gekregen en voor onbepaalde tijd absolute rust kreeg voorgeschreven van de huisarts.

Samen met vier andere kandidaten ontving Regina Esser uit handen van prinses Juliana de Florence Nightingale Medaille. Helaas was de burgemeester van Nederweert er niet bij wegens drukke werkzaamheden. Hij had zich afgemeld met de woorden: ‘als ik haar tegenkom, zal ik haar feliciteren’. Na de toespraak van de prinses, die uitvoerig het belang van de medaille benadrukte, kreeg Regina Esser hem als derde van de vijf heldinnen opgespeld.

Op bijgaande foto is te zien hoe de prinses hem opspeldt bij zuster Stephania, terwijl Regina het kleinood met trots bekijkt.

De Florence Nightingale van de Peel

Nog geen maand na de feestelijke uitreiking van de medaille bezoekt een journalist van het Algemeen Dagblad Regina Esser. Hij treft haar aan in de pastorie van de Heilige Augustinus aan de Postjesweg in Amsterdam. Een van haar broers geeft haar daar onderdak, want Regina kan zichzelf niet meer onderhouden. Ze is sinds maart van dat jaar ontslagen bij het Groene Kruis en geen inkomsten meer. Regina leidt al anderhalf jaar een zwervend bestaan van het ene zorgzame familielid naar het andere. De journalist beschrijft Regina Esser als een vrouw met heldere ogen, een vriendelijk gezicht en licht grijzend haar. Ze komt op hem over als vriendelijk, bescheiden en met een schuchtere lach. Als hij vraagt hoe het met haar gaat, vertelt ze dat ze het liefst weer snel aan het werk zou gaan. Ze vertelt nog een keer wat ze allemaal heeft meegemaakt en hoe depressief ze uit deze ellendige periode is gekomen. Aan het eind van haar verhaal zegt ze verlegen: ‘schrijft u er naar niet te lang over, het is al zo lang geleden’.

De journalist vraagt haar nog of de overheid haar nog een toelage gaat geven, want ze is immers werkeloos en heeft geen pensioen. Regina hoopt dat de Stichting ’40-‘45 nog iets voor haar kan betekenen, maar ‘u weet hoe het gaat met al die ambtenarij, daar zit hier niet zoveel schot in’. De journalist vindt het een schande dat iemand met zo’n verleden afhankelijk is van liefdadigheid.

Direct na de publicatie van dit interview melden lezers van de krant zich bij de redactie en geven aan dat ze willen doneren voor zuster Esser. Op 14 augustus start het Algemeen Dagblad  de Actie Zuster Esser met gironummer 284800. Inmiddels is bekend geworden dat de Stichting ’40-’45 niets voor Regina Esser kan betekenen, ze ondersteunen alleen aanvragen van ondergrondse illegale activiteiten. Het Algemeen Dagblad is hier woedend over en verwijt de Stichting dat ze te krampachtig hun statuten naleven. Voor hen is het blijkbaar: ‘Exit zuster Esser!’. De krant laat de geldinzamelingsactie nog open tot 15 september.

Nog decennialang is verpleegkundige Regina Esser nog afhankelijk van haar familie, die haar met liefde opvangt. Haar laatste jaren verblijft ze in een bejaardentehuis in Eindhoven, waar ze in 1987 overlijdt.

Met dank aan Ans de Wijk, nicht van Regina Esser, die foto’s van haar beschikbaar heeft gesteld.

Literatuur

• Katholieke Gezondheidszorg (1940) p. 134.
• ‘Florence Nightingale van Budschop en Ospel’ door Alfons Bruekers
• ‘Vergeten heldin moet aankloppen bij haar familie. Zuster R. M. Esser: de Florence Nightingale van de Peel’ (Algemeen Dagblad, 12 augustus 1947)
• ‘Actie voor Zuster Esser’ (Algemeen Dagblad, 14 augustus 1947)

 

 

De Stichting Zuster Vernède reikt in 2027 weer de tweejaarlijkse Vernède Scriptieprijs uit. Het doel van deze prijs is studenten te stimuleren wetenschappelijk onderzoek te doen naar de geschiedenis van verpleging of verzorging. Dat onderzoek is belangrijk voor de groei van het vak en de Stichting wil dit graag belonen.

Zuster Vernède, pionier op diverse terreinen

Deze Vernède Scriptieprijs is vernoemd naar Catharina Helena Vernède (1875-1957), een van de eerste docente-verpleegkunde in Nederland. Ze werkte onder leiding van de bekende Frederike Meijboom in het Bergweg Ziekenhuis te Rotterdam in de jaren ’20 van de vorige eeuw. Daar zette ze in 1923 een ingenieuze vooropleiding voor verpleegsters op touw, die voor veel andere ziekenhuisopleidingen als voorbeeld diende. Toen ze wegens gezondheidsproblemen in 1925 moest stoppen, besloot ze een boek over de geschiedenis van de verpleging te schrijven. Geschiedenis der Ziekenverpleging kwam er in 1927 op de markt en kon rekenen op een euforische ontvangst. Bij alle opleidingen stond het op het lesprogramma. Vernède had zich laten inspireren door het bekende Amerikaanse duo Nutting en Dock met hun A History of Nursing. Vernède’s boek was het eerste serieuze werk over de geschiedenis van de verpleging, al kwam de Nederlandse geschiedenis er nog bekaaid vanaf. Dat herstelde ze in 1950 met een aangescherpte variant De ziekenverpleging. Roeping en beroep. Al met al reden genoeg om de Vernède Scriptieprijs naar deze pionier op het gebied van de geschiedschrijving van de verpleging naar haar te vernoemen.

Eerdere winnaars

De eerste Vernède Scriptieprijs werd in 2022 uitgereikt aan Tim Debroyer (KU Leuven) voor zijn masterscriptie Het einde van tuberculose? Behandelingen en patiëntenervaringen in het Sanatorium Elisabeth te Sijsele (1945-1986). Hierin vraagt hij zich af welke rol verpleegkundigen speelden bij de behandeling van tuberculosepatiënten.

In 2025 mocht Marlies Couch (UVA) de prijs in ontvangst nemen met de scriptie getiteld She procured a couple of Chirurgions”: unearthing social and medical care for survivors of sexual violence from the Old Bailey Proceedings, 1674-1800. De gebruikte onderzoeksmethode – de zogenaamde verb- or task-oriented method – maakt de onzichtbaarheid van care door vrouwen in de vroegmoderne samenleving zichtbaar.

Jury en uitreiking van de scriptieprijs

Een onafhankelijke jury van vier personen met kennis op het terrein van de verpleegkundige-, de historische- en de medische disciplines beoordeelt de scripties. De uitreiking van de prijs – €1000 euro en een oorkonde – vindt plaats tijdens de voorjaarsbijeenkomst van History Health Healing, the Dutch medical history network op een nader te bepalen locatie en tijdstip. Tijdens deze bijeenkomst heeft de winnaar de mogelijkheid de scriptie aan een breed (internationaal) publiek te presenteren.

Meer weten over de voorwaarden om deel te nemen, de procedure en de samenstelling van de jury? Kijk dan hier: https://zustervernede.nl/scriptieprijs

 

 

Nederland was knap laat met het uitreiken van de eerste Florence Nightingale Medaille. In 1935 kreeg Ailke Westerhof hem en twee jaar later Adrie Schipper. Na de Tweede Wereldoorlog ontvingen maar liefst vijf verpleegsters in 1947 tegelijk de prestigieuze medaille. Maar hoe kwam het Rode Kruis tot de keuze van deze vijf? Een interessant inkijkje in de zoektocht naar kandidaten!

Dit boek gaat over de emancipatie van honderdduizenden vrouwen. De verpleging was vanaf 1850 lange tijd een van de weinige beroepen, waarmee ze een bestaan konden opbouwen. Zij verdienen het om een gezicht te krijgen. Met veel beeldmateriaal, kaders met interessante weetjes, voorzien van noten en literatuur, vertel ik in dit boek de meeslepende geschiedenis van een onmisbare beroepsgroep.

Met spoed op zoek

Tijdens de oorlogsjaren 1940-1945 wilde het Nederlandse Rode Kruis geen medaille uitreiken, want dat conflicteerde met hun neutrale status. Stel je voor dat een Duitse verpleegster aanspraak op de medaille zou maken! Eind 1946 kwam daar met een rondschrijven van het Internationale Comité van het Rode Kruis verandering in. De 11^de toekenning van de Florence Nightingale Medaille zou plaatsvinden op 12 mei 1947. Dat betekende dat er met spoed kandidaten gezocht moesten worden. Op 11 december 1946 stuurde het dagelijks bestuur van het Rode Kruis een brief naar alle kringcommissarissen met het verzoek vóór 1 maart 1947 met een voordracht van kandidaten te komen. In de brief benadrukte de directie dat er tijdens de oorlogsjaren vast en zeker verpleegsters en helpsters onder moeilijke omstandigheden gewerkt hadden, maar dat het in het geval van een voordracht voor de medaille moet gaan om kandidaten ‘die zich op werkelijk uitzonderlijke wijze’ verdienstelijk hadden gemaakt. Voor de zekerheid stuurde men het officiële reglement nog mee.

Een merkwaardige keuze

Er stond flink druk op de ketel, want uiterlijk 1 februari 1947 moest de voordracht voor nieuwe kandidaten  binnen zijn. Waar stuur je dan zo’n belangrijke brief naartoe, vraag je je af. Naar de Vereniging voor Ziekenhuizen, verpleegkundige beroepsorganisaties, verpleegorganisaties of naar vakbonden? Behalve naar de landelijke Rode Kruis afdelingen ging de brief ook naar vijf organisaties die op het terrein van de verpleging werkzaam waren: het Convent van de Orde van St. Jan, de katholieke Balije Nederland van de Souvereine Orde van Malta, de Algemeene Nederlandsche Vereeniging ‘Het Groene Kruis’, de katholieke Nationale Federatie ‘Het Wit-Gele Kruis’ en de Nationale Bond van Verplegenden. Waarom de keuze juist op deze vijf viel, is onduidelijk maar lijkt een beetje op vriendjespolitiek, ook al hielden ze zich allemaal op de een of andere manier met wijk- en thuisverpleging bezig. De eerste twee waren vrij onbekende organisaties en de Nationale Bond was een van de kleinste beroepsorganisaties. De brief met het verzoek om namen van kandidaten ging ook naar Suriname en Curaçao maar kwam te laat aan.

Op de valreep

Na het versturen van de brief met een verzoek om kandidaten voor te dragen, druppelden de voordrachten binnen. Vooral de Kruisverenigingen lieten zich niet onbetuigd, met het Limburgse Groene Kruis als koploper. Maar liefst achttien wijkverpleegsters stonden op hun lijst, waarvan er uiteindelijk drie gehonoreerd zouden worden. Broeder Prosper van de Orde van Malta reageerde met een uitbreide brief dat ze wel meer dan honderd helpsters als kandidaat konden voordragen, maar dat de ‘nonnetjes niet voor een onderscheiding in aanmerking wenschen te komen’. Toch zou hij het wel op prijs stellen als er één religieuze onderscheiden zou worden. Hij kreeg deels zijn zin. Een van de genomineerden was inderdaad een religieuze, zij het niet van de Orde van Malta maar van de lijst van het Limburgse Groene Kruis.

Op 28 februari, op de valreep dus, stuurde het Nederlandse Rode Kruis de namen van vijf potentiële kandidaten naar Genève. Begin mei volgde het telegram van het Internationale Comité met de beslissing. Na bestudering van de bijlagen waren alle vijf de kandidaten goedgekeurd. Op 12 mei 1947 zouden hun namen officieel bekend gemaakt worden en konden drie wijkverpleegsters en twee Rode Kruis helpsters de Florence Nightingale Medailles tegemoet zien. Op 2 juli ontvingen de vijf gelukkigen de brief met de officiële uitnodiging om op vrijdag 18 juli in het gebouw van de Pulchri Studio te ’s-Gravenhage de medaille in ontvangst te nemen uit handen van prinses Juliana.

Hoe feestelijk was de uitreiking?

In het Handboek van de Florence Nightingale Medaille staat nadrukkelijk dat de uitreiking een feestelijk karakter moet hebben. Of dat in 1947 het geval was, is nog maar de vraag. De uitreiking had nogal wat voeten in de aarde vanwege de volle agenda van prinses Juliana. Het zou eerst plaatsvinden om 16.00, maar werd twee dagen later op verzoek van prinses Juliana vervroegd naar 11.30. Na nog een aanpassing vanwege het drukke programma van de prinses werd het uiteindelijk 11.00, voor Leintje Jobse, een van de winnaressen uit Zeeland bepaald geen gemakkelijk tijdstip.

Treurig was de beperking van het aantal familieleden van de vijf winnaressen. Een van de kandidaten vroeg nederig of een vriendin mee mocht komen, wat niet mogelijk was. Moeder Bloem, die een gezin met tien kinderen had en wier dochter Rie Bloem de medaille postuum zou krijgen, vroeg vriendelijk of het hele gezin mee mocht komen vanwege de uitzonderlijke situatie. Dat werd afgewezen en uiteindelijk kwam het gezin Bloem met zes personen. Opvallend was ook de afwezigheid van bekende vertegenwoordigers uit de verpleegkundige wereld. Wisten ze het niet of waren ze niet uitgenodigd? Wel aanwezig was Adrie Schipper, ook draagster van de medaille. Ailke Westerhof, de eerste winnares, was in 1946 overleden.

Er waren ook afmeldingen. Een hele slechte beurt maakte de burgemeester van Nederweert, uit wiens gemeente Regina Esser, een van de vijf kandidaten, kwam. Hij had het te druk en schreef ‘als ik haar tegenkom, zal ik haar feliciteren’. Er was overigens wel plek voor 130 hoge vertegenwoordigers van de Rode Kruis organisaties uit Zwitserland, België en Luxemburg en aanverwante organisaties.

Toen iedereen goed en wel in de zaal zat, kwam de prinses binnen en kon de plechtigheid beginnen. Op de voorste rij zaten Leintje Jobse, Regina Esser, Lenie Verheul en zuster Stephania. Rie Bloem was in 1944 overleden ten gevolge van oorlogshandelingen. Haar vader nam de medaille in ontvangst.

Twee van de vijf dappere dames, Rie Bloem en Lenie Verheul, zijn in eerdere Bulletins al herdacht, deze keer staat Regina Esser centraal.

Literatuur

• De mens achter de medaille. 100 jaar Rode Kruis-onderscheidingen (Uitgave NRK, 2014)
• Nederlandse draagsters van de Florence Nightingale Medal van het Internationale Rode Kruis door E.H. Müller
• De Florence Nightingale Medaille door J. H. Prinsenberg (1985)
• Handbook of the International Red Cross and Red Crescent Movement (Fourteenth Edition, 2008)

 

Toen verplegen als beroep vanaf 1900 aan de opmars begon, kwamen ook de eerste problemen. Affaires en relletjes teisterden de ziekenhuizen. De arbeidsomstandigheden waren ronduit slecht en het eten ook. Dat gaf onrust, waardoor verpleegsters tot grote ergernis van ziekenhuisdirecties vertrokken om voor zichzelf te beginnen.

De Nederlandsche Bond voor Ziekenverpleging (1893) besloot er iets aan te doen. Er moest een rusthuis komen voor hardwerkende zusters – mannen telden niet mee -, om ze een beetje ontspanning te geven in vakantietijd. Maar ook als ze overwerkt waren, hadden ze even een rustpauze nodig. En dus ging het bestuur op zoek naar een ‘rustoord voor zieke en herstellende verpleegsters’. In 1904 ging hun wens in vervulling. Een onbekende weldoenster stelde haar gemeubileerde villa in Oosterbeek voor twee jaar ter beschikking, gratis. Het huis bood onderdak aan de directrice – de weduwe Rueck-van Dijk -,  en aan zeven verpleegsters. Het was de bedoeling dat het huis zomers als vakantieverblijf voor verpleegsters – uiteraard uitsluitend Bondsleden -, diende en in de wintermaanden voor oververmoeide of herstellende verpleegsters. De villa, gebouwd in 1870, heette Bella Vista en was gelegen aan de Benedendorpseweg 98.

Een rijk gevulde linnenkast

De bekende Anna Reynvaan was inmiddels met pensioen maar nog steeds op allerlei terreinen actief en zeer invloedrijk. Ze bood aan om voorafgaand aan de opening alvast een kijkje te gaan nemen in Oosterbeek. Dan kon ze over haar bezoek een artikel schrijven en dat publiceren in het Maandblad voor Ziekenverpleging, lijfblad van de Bond. Een slimme manier om het rusthuis vast wat bekendheid te geven. Ze kreeg van de kelder tot de zolder een rondleiding en was verrukt: de linnenkast was rijk gevuld, de keukeninventaris compleet en een kippenhok in de tuin leverde dagelijks ‘verse eitjes voor de zusters’. Het verblijf kostte een verpleegster 1 gulden per dag, wat uiteraard niet kostendekkend was. Gelukkig kwamen de vrijwillige giften al snel op gang en bijdragen van het Ondersteuningsfonds vulden de tekorten aan. Kortom, Bella Vista was een mooie manier om proef te draaien en te zijner tijd een ‘eigen’ rusthuis te exploiteren.

Villa Buitenrust in Oosterbeek

Na een experiment van twee jaar was het wel duidelijk dat er grote behoefte was aan een dergelijk rustoord, dat inmiddels al 167 verpleegsters had ontvangen. De weldoenster, van wie de naam helaas onbekend is, had de Bond nog een aanzienlijke schenking gedaan, zodat in 1906 een andere grote buitenplaats in Oosterbeek, Villa Buitenrust, aangekocht kon worden. De exploitatie van dit megaproject verliep moeizaam en de prijs voor een verblijf was voor de verpleegsters aan de hoge kant. Enkele verpleegsters uitten hun ongenoegen over de hoge dagprijs van het nieuwe onderkomen. Was het niet beter dat Villa Buitenrust het eigendom van de zusters zelf zou worden, dus hun eigen bezit? Dit voorstel was voor het bestuur niet bespreekbaar, hoe haalden ze het in hun hoofd! Maar een jaarlijkse donatie van de zusters om het rusthuis draaiende te houden, was uiteraard zeer welkom. Van hun karige salaris zouden vele verpleegsters dat uiteindelijk ook doen, want het was ook in hún belang. Het rusthuis zou nog jarenlang dienst doen, hoewel de exploitatie voor de Bond een blok aan het been was.

Niet alleen de Nederlandsche Bond voor Ziekenverpleging, ook andere bonden richtten vanaf 1900 dit soort rusthuizen op om hun werknemers af en toe een adempauze te gunnen. Een echte oplossing voor oververmoeide verpleegsters was het allemaal niet.

 

Van de hand van Bart Cusveller, docent ethiek en onderzoeker van het lectoraat Zorg en Zingeving van de Hogeschool Viaa, kwam onlangs een nieuw boek uit. Zorgzaam bestaan. De verpleegvisie van J. A. van den Brink-Tjebbes is vooral een hommage aan Jobina (Bien) Adriana Tjebbes (1924-1914).

Bien van den Brink-Tjebbes is een van die verpleegkundigen die vanaf de jaren ’70 haar stempel drukte op de ontwikkeling van het verpleegkundig beroep, maar tegelijk in de vergetelheid raakte. Dit eerbetoon voor haar persoon en haar belangrijke werk is dan ook meer dan terecht.

Jonge jaren

Bien Tjebbes is geboren in 1924 in Dordrecht. Ze kwam al vroeg in aanraking met wat ziekte voor een gezin kon betekenen. Haar vader had tuberculose en moest regelmatig kuren. Haar voorbeeld om de verpleging in te gaan was haar tante, die verpleegster was. Als 5-jarige bond Bien een witte zakdoek om haar hoofd en voelde ze zich verpleegster. In 1943 deed ze eindexamen gymnasium B. Vanwege geldproblemen én omdat ze weigerde de loyaliteitsverklaring te tekenen, kon ze niet studeren. Ze ging de verpleging in en haalde eind 1945 het diploma algemene ziekenverpleging in het Diaconessenhuis in Naarden. Aansluitend deed ze nog de kraam- en wijkaantekening. Tussen 1952 en 1967 werkte Bien Tjebbes als wijkverpleegkundige.

Naar de universiteit

In 1967 kwam Bien Tjebbes in dienst bij de Geneeskundige Hoofdinspectie van de Volksgezondheid. Hier hield ze zich bezig met de verpleegkundige dienstverlening in de maatschappelijke gezondheidszorg. Vanuit deze functie besloot ze in 1969 alsnog de studie Andragogiek aan de Universiteit Utrecht te gaan volgen. Een droom kwam uit. Ze verdiepte zich tijdens de studie in tal van verpleegkundige theoretische vraagstukken. In 1974 behaalde ze het doctoraal met de scriptie De theorie van de verpleegkunde naar haar aard en functie gedacht. De opgedane kennis tijdens haar studie publiceerde ze in vele artikelen voor het Tijdschrift voor Ziekenverpleging en door het houden van lezingen over het belang van theorievorming in de verpleegkunde. In 1978, op 54-jarige leeftijd, trouwde ze met Aalt van den Brink.

Het boek Zorgzaam bestaan

Het eindresultaat van Van den Brink-Tjebbes’ visie op wat nu eigenlijk de kern van verplegen is, was mede door het ingewikkelde taalgebruik niet altijd toegankelijk voor de lezer. Ook in de academische wereld had men er in die tijd weinig waardering voor. En daarom is het des te meer te prijzen dat Bart Cusveller in zijn nieuw boek Zorgzaam bestaan haar theorie tot op de bodem analyseert en toegankelijk maakt. Aan de hand van haar drie boeken schetst hij de hoofdlijn van haar denken. Daarmee maakt Cusveller haar complexe gedachtegoed toegankelijk voor een breder publiek. Ook legt hij de relatie met actuele zorgvraagstukken zoals beroepsidentiteit en professionele autonomie. Het boek is hierdoor een bron van inspiratie voor studenten, docenten en zorgprofessionals die zoeken naar wat verpleegkunde in de kern is. Maar het boek is vooral een eerherstel van een vergeten pionier.

Dit leerzame boek sluit af met een prachtig interview met Bien van den Brink-Tjebbes door Albert-Jan Regterschot. Op 90-jarige leeftijd wist ze een ding zeker: Ik ben verpleegkundige voor het leven!

Symposium op 2 december 2025

Ter gelegenheid van de 100^ste geboortedag van Bien van den Brink-Tjebbes wordt het boek Zorgzaam bestaan van Bart Cusveller officieel gepresenteerd. Het symposium is toegankelijk voor iedereen.

Meer informatie en aanmelden: https://www.viaa.nl/evenement/symposium-wat-voor-zin-heeft-zorg/