Lenie Verheul, de 7de dappere dame

18 juli 1947 was een mooie zomerse dag. Op deze dag ontving de jonge Helena Maria Verheul, helpster namens het Rode Kruis, uit handen van Prinses Juliana de bijzondere Florence Nightingale Medaille.

Ze was die dag niet de enige die in de schijnwerpers stond. Nog drie verpleegsters en een Rode Kruis helpster werden die dag met deze bijzondere medaille geëerd. Alle vijf hadden zich buitengewoon dapper gedragen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De Pulchri Studio in Den Haag was tot de nok gevuld met hoogwaardigheidsbekleders en familieleden.

Helpster van het Rode Kruis

Helena Maria (Lenie) Verheul was geboren op 3 september 1922. Over haar jeugd is weinig bekend, behalve dat ze katholiek was en bepaald niet verlegen. Zo schreef ze als leerling van de R.K. Huishoudschool in 1939 een brief aan Koningin Wilhelmina met de vraag of zij loten van haar wilde kopen. Van de particuliere secretaris van de Koningin kreeg ze een brief terug met een vriendelijke afwijzing. Waarschijnlijk volgde Lenie Verheul na de huishoudschool de opleiding tot helpster van het Rode Kruis. Deze opleiding was vlak voor het uitbreken van de oorlog zeer populair. Hij duurde twee jaar en werd in de wereld van de verpleging beschouwd als regelrechte concurrentie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werkte Lenie Verheul bij huisarts G. J. de Maat te Heijthuijsen. Daar assisteerde ze dag en nacht onder gevaarlijke omstandigheden bij de transporten van zieken en gewonden naar Roermond. Op zich al een medaille waard! De Florence Nightingale Medaille kreeg ze echter om een andere reden, zoals ze tijdens een bezoek aan het Florence Nightingale Instituut in 2005 vertelde.

“Hij had blijkbaar iets goed te maken”

Op een nacht kreeg de huisarts bericht dat verderop een zwaargewond meisje lag. Hij aarzelde geen moment en reed samen met Lenie Verheul met paard en wagen naar de plek des onheils. Het bleek dat het meisje in een mijnenveld terecht was gekomen. Hoe redde hij dit gewonde meisje uit het gevaarlijke mijnenveld? De kans op een ontploffing, met de dood voor hem en het meisje tot gevolg, was groot. De huisarts vroeg of Lenie Verheul die taak op zich wilde  nemen en stuurde de jonge Lenie het veld in om het meisje te redden. En dat lukte haar. Ze vertelde later dat ze geen moment had geaarzeld om deze gevaarlijke taak op zich te nemen.

Na de oorlog verspreidde het Nationale Rode Kruis een oproep om verpleegsters en helpsters, die zich dapper hadden gedragen tijdens de oorlog, voor te dragen voor de prestigieuze Florence Nightingale Medaille. Om onduidelijke reden werd deze oproep vooral in het zuiden des lands verspreid en met name onder organisaties voor wijkverpleging. De Limburgse huisarts herinnerde zich het voorval en droeg Lenie Verheul voor de medaille voor. “Hij had blijkbaar iets goed te maken”, aldus Lenie Verheul in 2005.

Van huishoudschool leerling tot arts

Het lijkt erop dat Lenie Verheul na 1947 de opleiding voor de A-verpleging gevolgd heeft. Helaas is niet duidelijk waar ze dat deed. Ook deed ze de net opgerichte Tropencursus in het Rotterdamse Havenziekenhuis. Ze woonde in die periode in Wassenaar en duidelijk is dat al haar vervolgstappen erop gericht waren om Nederland te verlaten. In 1949 kreeg ze bij de Geneeskundige Dienst der Koninklijke Landmacht een aanstelling als verpleegster bij het Nederlandse Verpleegsterscorps der Koninklijke Landmacht, afgekort N. V. K. L. Ze kreeg de rang van 2^de luitenante. In 1951 informeerde ze bij de Missieschool voor jonge vrouwen in Ubbergen naar de kosten voor een missieopleiding. Die waren trouwens niet mis. De half jaarlijkse opleiding met kost en inwoning en bijbehorende cursus kostte 650 gulden. Het is niet duidelijk of ze deze cursus is gaan volgen, maar in 1951 deed ze een poging om als verpleegster op het schip de Johan van Oldenbarnevelt te komen werken. Dit grote schip, gebouwd in 1929, werd vooral gebruikt voor de passagiersvaart tussen Amsterdam en Koloniën. Tijdens de oorlog werden er grote troepenverplaatsingen mee uitgevoerd. Op dat moment was er geen plaats voor Lenie Verheul, maar korte tijd later ontving ze een vriendelijke brief van het hoofd van de Geneeskundige Dienst van de Stoomvaart Maatschappij waarin hij verwachtte ‘zuster Verheul’ spoedig te kunnen plaatsen. In 1952 deed Lenie Verheul een opmerkelijke stap. Ze vroeg toestemming aan de Minister van Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen om “zonder in bezit te zijn van het daartoe door de hoger-onderwijswet gevorderde getuigschrift” toegelaten te worden tot examens in de Faculteit der Geneeskunde aan de Rijksuniversiteit te Leiden. Er werd over deze uitzonderlijke aanvraag op hoog niveau overleg – ook met de curatoren van de Rijksuniversiteit -, en men had besloten dit verzoek te honoreren.

Naar Chili

In 1958 behaalde Lenie Verheul het artsexamen en een jaar later is ze aanwezig bij de uitreiking van de Florence Nightingale Medaille aan Bep Engelberts. Daarna begon haar internationale avontuur. Het diploma Spaans had ze inmiddels op zak. Ze was in Nederland al voor de wet getrouwd met Leo Duijndam, waarna het huwelijk in 1960 op Aruba voor de kerk werd ingezegend. Het stel ging wonen in Temuco, zo’n 600 kilometer verwijderd van de hoofdstad Santiago. Daar kreeg het echtpaar drie kinderen, van wie er in 2005 twee aanwezig waren bij Lenie Verheuls bezoek in Nederland. Waarschijnlijk is 4 januari 2015 de sterfdag van Helena Maria Verheul, de 7^de dappere dame.

Op 18 juli 1947 reikte Prinses Juliana in Den Haag aan deze vijf dappere vrouwen de Florence Nightingale Medaille uit. Vier dames waren aanwezig, vader Bloem vertegenwoordigde zijn overleden dochter Rie. Aan deze feestelijke gebeurtenis was enig gedoe vooraf gegaan, want de zaal van Studio Pulchri was veel te klein voor zoveel belangstellenden. Het is niet bekend wie Lenie Verheul had meegenomen, misschien wel de huisarts aan wie zij de nominatie te danken had.