Het land van de kunstnier, een review

Onlangs verscheen van de hand van Paul Gundlach en Herman Broers Het land van de kunstnier. Biografie van een wereldprimeur, 1913-1970. Meestal gaat een biografie over het levensverhaal van een persoon met de bedoeling de lezer meer inzicht te geven in diens leven. In dit boek gaat de biografie niet over een persoon maar over een object, de kunstnier. Hoe bijzonder is dat!

De twee auteurs van Het land van de kunstnier zijn erin geslaagd om een medisch-technisch onderwerp goed leesbaar en zelfs spannend te beschrijven.  Geen wonder ook. Gundlach is verpleegkundig-specialist en kenner van de nierdialyse bij uitstek. Dat hij ook zoveel belangstelling voor geschiedenis heeft, spat er aan alle kanten vanaf. Broers studeerde journalistiek en geschiedenis en schreef eerder een biografie over de uitvinder van de kunstnier Willem Kolff (1911-2009). Een beter duo voor dit onderwerp is moeilijk voorstelbaar.

Dit boek gaat over de pionier Willem Kolff, die midden in oorlogstijd een levensreddende uitvinding deed. En wat moest hij zich behelpen. Met een waterpomp uit een T-Fordje en een motor uit een naaimachine bouwde hij de eerste nog uiterst primitieve kunstnier. Dat gebeurde niet in een groot academisch ziekenhuis maar in het rustige Stadsziekenhuis in Kampen met zo’n  75 bedden. Hoewel collega’s zijn experiment argwanend gadesloegen, liet geneesheer-directeur Kehrer hem zijn gang maar gaan. Na zestien dialyses die geen succes hadden, lukte het om een patiënt na dialyse in leven te houden. Hoe de kunstnier de jaren erna verbeterde en zijn weg vond in de ziekenhuizen, wordt hierna verhelderd en mooi beschreven.

Het boek laat vooral zien hoe moeizaam de introductie van zo’n nieuwe uitvinding als de kunstnier in de medische wereld ging. Kolff emigreerde in 1950 niet voor niets zwaar teleurgesteld naar de Verenigde Staten. Daar werd hij wel met open armen ontvangen en kreeg de ene na de andere award. Ook internist H. W. Scalonge uit Rotterdam moest in 1948 in het Tijdschrift voor Ziekenverpleging toegeven, dat Nederland trots mocht zijn op Willem Kolff. Dit is medische geschiedenis bij uitstek.

Maar niet alleen medische, ook de verpleegkundige geschiedenis kan hier veel van leren. Zo was hoofdzuster Maria Ter Welle (1900-1946) aanwezig bij de allereerste nierdialyse in het ziekenhuis, waarbij de patiënt uiteindelijk stierf. Dr. Kolff had aanvankelijk geaarzeld om de doodzieke patiënt, wiens nieren het bijna hadden begeven, te dialyseren. Hoofdzuster Ter Welle had hem met de woorden ‘Probeer het maar dokter, hij gaat toch dood’ over de streep getrokken. Deze praktisch ingestelde hoofdzuster Ter Welle werd een betrouwbare steunpilaar voor Kolff. Ze was ook niet te beroerd om zich voor een foto ten behoeve van Kolffs proefschrift aan te laten sluiten aan het dialyseapparaat. Ter Welle verzamelde een aantal vaste verpleegkundigen om zich heen, onder wie zuster Grieteke van den Noort, die bij iedere nieuwe poging om een patiënt te dialyseren klaar stonden om te assisteren. Hun werk was bepaald geen sinecure. Tijdens de urenlange dialyse moest de patiënt goed in de gaten worden gehouden. Het moet voor de verpleegkundigen opwindend zijn geweest om deel uit te maken van deze experimentele fase. Als eerbetoon aan hoofdzuster Ter Welle is de Maria ter Welle Prijs in het leven geroepen door de Nierstichting en de Willem Kolffstichting.

Ook in het St. Clara Ziekenhuis te Rotterdam, waar internist Erik Ernst Twiss in de jaren ’50 het dialyseapparaat  ging gebruiken en doorontwikkelde, werd duidelijk hoe essentieel de rol van verpleegkundigen bij deze behandeling was en is. In de interviews met een drietal dialyse verpleegkundigen van het eerste uur komt dat glashelder naar voren.

De les die beide auteurs de lezer meegeven is, dat je pioniers nooit moet tegenhouden maar juist moet stimuleren. Kortom, dit boek is een pareltje voor zowel medici als verpleegkundigen.

Het boek is hier te bestellen: https://hermanbroers.nl/product/het-land-van-de-kunstnier/